Banany w praktyce pediatrycznej.

Kamil K. Hozyasz
Klinika Pediatrii, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa
Kamil.Hozyasz@imid.med.pl

Powiedz mi, co jesz, a powiem Ci kim jesteś
GB Shaw


Streszczenie

W pracy przedstawiono historię obecności bananów w diecie ludzi oraz wyniki najnowszych badań dotyczących stosowania diety bananowej w leczeniu biegunki i niedożywienia. Bogate piśmiennictwo dowodzi także znaczenia bananów w zapobieganiu nowotworom, chorobom układu krążenia oraz hipokalemii.

Słowa kluczowe: banany, żywienie niemowląt, biegunka

Abstract

This review describes the history of banana in human nutrition and the latest progress in research concerning treatment with the banana diet in diarrhea and undernutrition. Abundant literature supports banana's advantages in prevention of cancer, cardiovascular diseases and hypokalemia.

Key words: banana, infant nutrition, diarrhea,

Poznawanie i konsumpcja bananów są powiązane z burzliwą historią naszego kraju. Bananowce po raz pierwszy zaowocowały na terenie Polski w pamiętnym roku uchwalenia Konstytucji 3 Maja (1791r.). Dyrektor Ogrodu Botanicznego w Krakowie Franciszek Scheidt (1759-1807) przesłał owoce do Warszawy samemu królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu. W okresie II Rzeczypospolitej konsumpcja bananów, jak i innych owoców południowych, była niewielka. W PRL, co obecnie może zaskakiwać, banany stały się symbolem luksusu [108]. Gdy za żelazną kurtyną powszechnie spożywano banany to w Polsce, dzięki wspaniałomyślności ludowej władzy ówcześnie upragnione owoce pojawiały się na krótko w otwartej sprzedaży w okresie około świątecznym w grudniu. W sklepach Pewex, z najbardziej poszukiwanymi i pożądanymi w PRL towarami za twardą walutę, dostępne były przez cały rok zachodnie produkty dietetyczne dla dzieci zawierające puree bananowe.

Występująca w wielu językach nazwa banany pochodzi od kongijskiego portu Banana. Geneza łacińskiej nazwy jest złożona i naprowadza na ciekawą historią i mitologię związaną z tymi owocami. Bananowce są jednymi z najdłużej uprawianych przez człowieka roślin. Przed popełnieniem grzechu pierworodnego Adam i Ewa osłaniali swą nagość liśćmi bananowca, które miało być drzewem poznania dobra i zła. Dawni hinduscy mędrcy żywili się wyłącznie bananami. Uczony rzymski Pliniusz (23-79 n.e.) wspominał banany jako pożywienie inspirujące filozofów (musa sapientum). W tym historycznym kontekście nie zaskakuje nazwa Musa paradisiaca (rajska muza) dla rośliny rodzącej obecnie powszechnie jedzone owoce [47]. 85% zbiorów bananów jest spożywane w krajach, gdzie znajdują się ich uprawy. Bananowce stanowią jedną z najważniejszych roślin użytkowanych gospodarczo na obszarach tropikalnych i subtropikalnych, których zasięg ogranicza izoterma 20°C [44].

Największym producentem pozostają niezmiennie Indie, gdzie od tysiącleci banany uchodziły za pożywienie dające wewnętrzną równowagę i mądrość. Co interesujące banany jako jedyne z owoców zawierają tryptofan. Aminokwas ten pełni ważną rolę w homeostazie neuroprzekaźników.

Bananowiec jest byliną i ma pozorny nie-lignifikujący pień zbudowany z wielkich pokryw liściowych, z wnętrza którego wyrasta szczytowy pęd kwiatonośny ze zwisającymi grzebieniastymi kwiatostanami. Owoce, zaliczane przez botaników do jagód, powstają zazwyczaj bez zapylenia (partenokarpicznie). Na plantacjach sadzi się 1500-2500 roślin/ha, które owocują przez cały rok a plony sięgają nawet 400 ton z hektara [36,47]. Na rynku są dostępne przetworzone banany w postaci puree, pulpy, soków, chipsów, dżemów, puszkowanych talarków, wina oraz octu. Wartość rocznego importu świeżych i suszonych bananów do Polski przekracza 0,5mld złotych [80].

Banany są doskonałym źródłem makro- i mikroelementów oraz witamin (tab.1)[5,2132,81,82]. Współczesne obserwacje naczelnych, w naturalnym środowisku, pokazują, że banany stanowią dla nich jeden z najważniejszych pokarmów [77]. Badania radioizotopowe z udziałem niemowląt udowodniły doskonałą absorbcję żelaza z posiłków zawierających banany [24]. Na terenach, gdzie zawartość selenu w glebie jest mała, jak np. w Polsce, banany stanowią cenne źródło tego niezbędnego do życia pierwiastka, także dla niemowląt [19,98]. Owoce te są unikalnie zasobne w serotoninę (10-30ppm) [28]. Banany, jak w większość owoców, zawierają mało białka [89], natomiast posiłki bananowo-mleczne z dodatkiem tłuszczu są doskonałym pokarmem dla dzieci. W Brazylii cennym suplementem diety niedożywionych niemowląt, którego dystrybucją zajmują się organizacje pozarządowe, jest specjalna mieszanina zawierająca m.in. mąkę bananową [31].

W 1910r. Eric Pritchard (1864-1943) zalecał wzbogacanie rozdrobnionymi surowymi bananami mleka dla noworodków nie-karmionych piersią. W następnych latach ukazały się prace dokumentujące doskonałą biodostępność mieszanek z dehydratyzowanymi bananami [45,104]. W 1970r. de Oliveira i wsp. [16] przedstawili interesujące wyniki badań doświadczalnych i klinicznych z udziałem niemowląt w wieku 1-3 miesięcy, dotyczące wartości odżywczych bananów. Analizowano wpływ mieszanki otrzymanej w wyniku połączenia krowiego mleka w proszku, mąki bananowej oraz oleju kukurydzianego w proporcji wagowej 5:3:2. Skład aminokwasowy takiej mieszaniny był zbliżony do występującego w pokarmie kobiecym a całkowita zawartość białka była mniejsza niż w mleku krowim. Obserwowano doskonałą tolerancję mieszanki sporządzanej według powyżej przedstawionej receptury. Rozwój somatyczny niemowląt karmionych mieszanką bananowo-mleczną oraz otrzymujących pokarm kobiecy nie różnił się.

Gdy w Polsce przed 1989r. banany uchodziły za produkt luksusowy, w Zachodniej Europie i Ameryce Północnej zdobywały, wspieraną przez badania naukowe, należną pozycję w rutynowym żywieniu niemowląt i młodszych dzieci [19,25]. W wielu krajach, w tym europejskich, są pierwszym owocem wprowadzanym do diety niemowląt [12,85,105]. Linseisena i wsp. [62] przeprowadzili pilotażowe badanie typu cross-over dotyczące oddziaływania mleka początkowego z puree bananowym (Humana 1 plus z bananami) oraz standardowej mieszanki na przewód pokarmowy niemowląt w wieku od 8 do 12 tygodni. Wykazano, że mleko z dodatkiem puree bananowego ułatwia formowanie stolców oraz ma właściwości przeciwulewaniowe, przypuszczalnie dzięki wiązaniu wody przez nierozpuszczalne frakcje błonnika oraz zwiększonej lepkości związanej z obecnością pektyn. Mleko początkowe z dodatkiem bananowego puree stanowi szczególnie korzystny wybór dla niemowląt oddających wodniste stolce [62].

W ostatnich latach prozdrowotne właściwości bananów stały się przedmiotem dużego zainteresowania epidemiologów i żywieniowców. Na świecie spożywanych jest wiele różnych gatunków i odmian bananów, różniących się zawartością substancji odżywczych, błonnika i innych aktywnych biologicznie składników [13]. W badaniach epidemiologicznych, doświadczalnych, jak i klinicznych analizowano oddziaływanie pokarmów otrzymywanych z różnych gatunków i odmian bananów deserowych i skrobiowych.

Zapobieganie chorobom układu krążenia

Przeprowadzone w ostatnich latach liczne badania wykazały, że banany są cennym, lecz jeszcze mało docenionym przez żywieniowców, źródłem antyoksydantów [52,79,92,96,103]. U szczurów bananowy błonnik ma szczególne właściwości antyaterogenne [101]. W badaniu doświadczalnym z udziałem 20 zdrowych ochotników Yin i wsp. [107] wykazali, że nawet jeden bananowy posiłek korzystnie wpływa na systemy obrony przeciwwolnorodnikowej człowieka. Po 2 godzinach od spożycia malało stężenie peroksydazy lipidowej (LPO) a lipoproteiny o małej gęstości (LDL) były mniej podatne na utlenianie. Zdrowych ochotników spożywających banany cechują znamiennie mniejsze wzrosty ciśnienia skurczowego i rozkurczowego oraz mniejszy wzrost aktywności reninowej osocza (ACE) pod wpływem ekspozycji na niską temperaturę [84].

Dieta bananowa może wywierać działanie wazoprotekcyjne także dzięki zasobności w potas i małej zawartości sodu [29,60]. Wiek niemowlęcy jest okresem szczególnie zwiększonej wrażliwości układu krążenia na nadmiar chlorku sodu, skutkującej wzrostami ciśnienia tętniczego [1].

Właściwości przeciwnowotworowe

Badania doświadczalne oraz populacyjne analizy epidemiologiczne wykazały antykancerogenne właściwości bananów [74]. Korzystnie działają m.in. niektóre frakcje błonnika, antyoksydanty (np. flawonoidy), lektyny oraz substancje pobudzające enzymy detoksykacyjne [15,41] oraz wysoka zawartość potasu. Zastąpienie jonów potasu przez sód w DNA i RNA może destabilizować materiał genetyczny i powodować nowotworzenie. Obserwowano negatywne powiązanie pomiędzy wielkością sprzyżycia potasu i częstością nowotworów [42].

Wstępne wyniki badań sugerują, że spożywanie bananów zmniejsza ryzyko rozwoju: raka jelita grubego [17,59], raka nerki, raka jamy ustnej i przełyku [14,109], raka płuc [83], glejaków [30].

Białaczka jest najczęstszą chorobą nowotworową wieku rozwojowego i stanowi ponad 30% wszystkich nowotworów u dzieci. Regularne spożywanie bananów w czasie pierwszych dwóch lat życia przypuszczalnie zmniejsza ryzyko rozwoju białaczki w wieku 2-14 lat (OR-0,49; 95% CI: 0,26 - 0,94) [56]. W praktyce jednym z najłatwiejszych sposobów utrzymywania stałej obecności bananów w diecie dzieci młodszych jest podaż mleka modyfikowanego lub kaszek z mączką bananową.

Profilaktyka i leczenie biegunki (ostrej, przewlekłej, towarzyszącej chemo- i radioterapii)

Od dawna jest znane łagodnie zapierające działanie bananów, co potwierdziły wyniki badań naukowych [62,68]. Fermentacja węglowodanów z bananów skutkuje tylko niewielką produkcją metanu w jelicie grubym [87]. Wysokometanowa fermentacja powiązana jest z ciężkimi zaparciami [9]. Banany działają troficznie na jelito grube [78].

W krajach o największej częstości występowania biegunki infekcyjnej obecność bananów w diecie stanowi ważny element zarówno jej profilaktyki i leczenia [49,65,72,88]. Już w latach 30-tych XX wieku Bernard Kahn oraz von Meysenbug i wsp. [104] donosili o zmianach składu flory jelitowej dzieci spożywających mączkę bananową. Obecność puree bananowego w diecie stwarza korzystne warunki namnażania bakterii probiotycznych [99,100]. Banany są ważnym pokarmem do wczesnej realimentacji, rutynowo zalecanym przez pediatrów [4,18,91], także w wielu krajach wysokorozwiniętych, jak np. w USA. Od wielu lat w Niemczech dieta bananowa cieszy się popularnością wśród lekarzy jako metoda leczenia biegunki [2,6,43].

Od początku XX wieku w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej opublikowano liczne doniesienia dotyczące korzystnego wpływu papek i płatków bananowych na przebieg biegunki. Cześć z tych badań przeprowadzono wśród niemowląt [26,45]. Spośród przedstawionych w 1956r. przez Stivrins i Mintza [94] dzieci z biegunką, które były alimentowane mieszanką mleczną z dodatkiem bananów (n=48) lub odtłuszczonym mlekiem (n=42) tylko pięcioro, z grupy nie-otrzymującej bananów, wymagało hospitalizacji. W Anglii Conway i Ireson [11] objęli obserwacją 200 kolejno przyjmowanych do oddziału prawidłowo odżywionych niemowląt nie-karmionych piersią z ostrym nieżytem żołądkowo-jelitowym w wieku od 6 tygodni do 12 miesięcy. Te dzieci, które włączono do grupy otrzymującej specjalną mieszankę z dodatkiem bananów, najlepiej przybierały na wadze w pierwszych dniach po przyjęciu do szpitala. Obserwowano u nich także mniejsze nasilenie choroby. W wielu badaniach udokumentowano korzystny wpływ bananów w diecie na przybytki masy chorych z ostrą biegunką [26,94,104].

W grupie blisko pół tysiąca nie-karmionych piersią niemowląt, obserwowanych przez Craiga [12], które otrzymywały jedynie banany jako posiłki uzupełniające po 5 tygodniu życia, biegunka pochodzenia szpitalnego wystąpiła tylko u 3,5%, co w pierwszej połowie XX wieku stanowiło spektakularny sukces.

Młodszym niemowlętom bardziej odpowiada smak dehydratyzowanych bananów niż zmiksowanych świeżych owoców [45]. Warto również pamiętać, że pokarmy o smaku bananowym są wyjątkowo dobrze akeptowane przez często niechętne do jedzenia najmłodsze dzieci z biegunką i odwodnieniem [26].

Na początku XX wieku wykazano także użyteczność diety bananowej w leczeniu biegunki przewlekłej. Szkolący się w zakresie pediatrii znajdują w podręcznikach informacje, że w latach 20-tych ub. wieku w Nowym Jorku Sidney Hass (1870-1964) skutecznie alimentował bananami chorych na celiakię. Często pomijany jest szczegół, że większość jego pacjentów nie otrzymywała diety wyłącznie owocowej, lecz banany w połączeniu z posiłkami z mleka w proszku lub mleka acidofilnego [35]. Co interesujące Hass znał obserwacje Ashforda o występowaniu celiakii u portorykańskich dzieci zamieszkujących w miastach i jedzących głównie chleb a nieobecności choroby w rodzinach rolników, których podstawą diety były banany [35]. Niestety Hass nie spożytkował tej informacji do poznania etiopatogenezy choroby trzewnej i upłynęło ponad ćwierć wieku zanim Willem-Karel Dicke (1905-1962) wykazał szkodliwość chleba (glutenu) dla chorych na celiakię, po czym nie badano już wpływu obecności bananów w diecie na ryzyko rozwoju celiakii. W oparciu o test laktulozowo-mannitolowy wykazano zmniejszenie utraty płynu ze stolcami oraz przepuszczalności ściany jelita u chorych z przewlekłą biegunką wskutek stosowania diety bananowej [78].

Na szczególną uwagę zasługują wyniki obserwacji skutków stosowania płatków bananowych w żywieniu przez zgłębnik chorych w stanie bardzo ciężkim. Taka terapia żywieniowa okazała się być efektywnym i tanim sposobem walki z biegunką w tej grupie chorych [20]. W biegunce wtórnej do terapii przeciwnowotworowej zalecane są zasobne w rozpuszczalny błonnik banany i ich przetwory, natomiast duże ilości jabłek a szczególnie soki z tych owoców, z powodu zawartości sorbitolu, nie powinny być podawane [93].

Immunomodulacja

U myszy banany wykazują silne właściwości immunomodulujące, pobudzają m.in. produkcję makrofagów. Biegunka u młodych cieląt jest poważnym problemem dla hodowców bydła. W Japonii wykazano, że pięciodniowa podaż bananów (2g/kg m.c.) zwiększa liczbę limfocytów T, co może skutkować mniejszą podatnością młodego bydła na infekcje jelitowe [66]. Przypuszczalnie obecność bananów w diecie także korzystnie wpływa na przebieg wrzodziejącego zapalenia jelit u ludzi [64]. Wyniki badań epidemiologicznych wśród londyńskich dzieci w wieku 5-10 lat sugerują, że codzienna konsumpcja bananów chroni przed występowaniem skurczu oskrzeli pod postacią wheezingu (OR=0,69; 95%CI: 0,50-0,95) [73]. Dotychczas nie przedstawiono szczegółowych badań dotyczących wpływu bananów na dojrzewanie układu immunologicznego dzieci.

Zapobieganie hipokalemii

Banany i ich przetwory dla niemowląt są pokarmem naturalnie zasobnym w potas [34]. Stanowiło to od dawna mocny argument za wykorzystywaniem w alimentacji chorych na biegunkę [10]. Ostatnio banany zyskują rangę pokarmu z powodzeniem zastępującego farmaceutyczne preparaty z potasem w terapii chorych wymagających wyrównywania niewielkich niedoborów tego minerału [33]. Średniej wielkości banan (długości ok. 19cm) dostarcza 470mg potasu (12mEq) [61].

Korzystna preferencja pokarmowa

Obecność bananów w diecie przyzwyczaja dziecko do występowania ponętnych, delikatnych i zmiennych nut zapachowych i smakowych posiłku, co w dalszym życiu może skutkować umiejscawianiem jedzenia jako ważnego, kulturotwórczego i scalającego rodzinę elementu w codziennej egzystencji [70,86]. Przyjemny zapach uspokaja, obniża ciśnienie tętnicze krwi i zmniejsza wrażliwość na ból. Wstępne badania wskazują, że percepcja zapachu bananów jako przyjemnego nie jest uwarunkowana genetycznie (jak np. cynamonu) ale środowiskowo [50]. Wiedza dotycząca prozdrowotnych właściwości bananów stanowi zachętę do przyzwyczajania dzieci do jedzenia tych owoców. W wyrobieniu takiego nawyku odgrywa rolę wczesny kontakt, np. w niemowlęctwie, ze smakiem bananów oraz naśladownictwo rodziców [1,8,67,106].

Aromat bananowy jest często wykorzystywany przez przemysł farmaceutyczny. W USA ok. 6% antybiotyków dostępnych na rynku ma smak bananowy [53]. Delikatny aromat bananowy jest pozytywnie percepowany przez chorych z nieżytem żołądkowo-jelitowym co skutkuje wykorzystywaniem w doustnych płynach nawadniających.

W ostatnich latach w Europie, na przekór wynikom badań naukowych, banany miały negatywny marketing w masmediach. Krążące dowcipy o prawnej regulacji długości i krzywizny owoców, o genezie w regulacjach rzeczywiście przyjętych przez Unię Europejską [22], oraz przypominanie tzw. wojen bananowych na fali rosnących nastrojów antyamerykańskich pośrednio pogarszały wizerunek tych owoców. Polityka celna Unii Europejskiej wymusza import droższych i mniej smacznych bananów spoza Ameryki Południowej (z byłych kolonii francuskich). W Polsce, pomimo poprawy kursu waluty, cena bananów wzrosła dwukrotnie pomiędzy 1995r. a 2006r. (średnio za kg 2,38zł vs. 4,41zł) [80]. Stereotypowe sądy o bananach jako owocach o bardzo wysokim indeksie glikemicznym, będących źródłem tylko "kalorii" i uszkadzających szkliwo zębowe są nieuzasadnione. Banany i ich przetwory, dzięki zawartości węglowodanów złożonych, mają umiarkowany indeks glikemiczny [37,58]. Przed wprowadzeniem insuliny do leczenia banany uchodziły za źródło węglowodanów szczególnie dobrze tolerowanych przez dzieci z cukrzycą [12,104]. U chorych na cukrzycę typu 2 po podaniu 120 g niedojrzałych bananów i 120 g przejrzałych bananów obserwowano wzrost stężenia glukozy we krwi odpowiadający tylko 1/3 i 2/3 spodziewanego wzrostu po spożyciu 40g białego pieczywa [37]. Dodatek mączki bananowej do wyrobów piekarniczych skutkuje zwiększeniem zawartości powolnie trawionych węglowodanów i składników mineralnych [3,23,46]. Banany występowały w dużej ilości w diecie rdzennej ludności wysp Pacyfiku [36,48]. Problem największej na świecie częstości otyłości i jej następstw, jak choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze i cukrzyca, wystąpił w populacji wyspiarskiej dopiero wskutek westernizacji a nie był obecny podczas stosowania tradycyjnej diety [90]. Nie wykazano zwiększonego potencjału kariogennego jogurtów z dodatkiem bananów [7]. Przy przedłużonej ekspozycji do większej demineralizacji szkliwa mogą prowadzić owoce o pH mniejszym niż banany, jak np. pomarańcze [75].

Obecnie uważa się, że właściwa pielęgnacja jamy ustnej umożliwia bezpieczne spożywanie wszystkich pokarmów tradycyjnie uważanych za mogące zagrażać uzębieniu [102].

Działania niepożądane po spożyciu bananów

Banany, będąc jedynym składnikiem diety przez wiele miesięcy, mogą prowadzić do poważnych zaburzeń zarówno u zwierząt doświadczalnych jak i u ludzi [95]. Tazoe i wsp. [97] opisali chorą z anorexia nervosa, u której, po 2 latach wyłącznego spożywania bananów, występowała hiperkalemia, hiperdopaminemia i zaburzenia psychiczne. Odstąpienie od patologicznie restrykcyjnej diety spowodowało szybką normalizację parametrów biochemicznych i stanu psychicznego. W Indonezji obserwowano, że karmienie noworodków bananami, przy całkowitym zaniechaniu podaży siary/mleka, zwiększa ryzyko niedrożności przewodu pokarmowego [105]. Izolowana alergia pokarmowa na banany z burzliwymi objawami po ich spożyciu jest rzadko spotykana [6,27]. Niemowlęcy zespół zapalenia jelit indukowany przez białka pokarmowe (FPIES, food protein-induced enterocolitis syndrome) jest ciężką chorobą przewodu pokarmowego najczęściej wywoływaną przez białka mleka krowiego i soję u dzieci z nadwrażliwością pokarmową. Pomimo częstej obecności bananów w diecie niemowląt dotychczas nie opisano przypadku FPIES związanego z tymi owocami. Donoszono natomiast o występowania choroby wskutek nadwrażliwości na inne "pierwsze" pokarmy stałe (np. ryż, ziemniaki, cukinię) [71]. W latach 1989-1997 Hoffman [38] przeprowadziła szczegółowe badania w grupie 323 wielkopolskich dzieci z IgE-zależną alergią pokarmową. Uczulenie na banany stwierdzono tylko u 3,4% chorych (marchew - 9,3%, jabłka - 5,9%) i co szczególnie ważne banany okazały się być pokarmowym źródłem alergenów na które najszybciej i w największym odsetku chorzy nabywali tolerancję. U pacjentów z alergią na lateks możliwe jest wystąpienie krzyżowego uczulenia na banany (tzw. zespół owocowo-lateksowy) [63]. Własne obserwacje oraz dane z piśmiennictwa sugerują znamiennie mniejszy potencjał uczulający dehydratyzowanych niż świeżych bananów [27]. Często chorzy, demonstrujący burzliwe objawy po spożyciu owoców, doskonale tolerują produkty z puree bananowym, poddanym obróbce termicznej.

Nadmiar bananów w diecie zaburza biodostępność niektórych leków [55]. Planując wykonanie oznaczeń wydalania katecholamin z moczem należy wyeliminować banany z diety chorego przez kilka dni. Niestrawione włókna z surowych bananów mogą układać się na błonie śluzowej jelita grubego w formie przypominającej wieloczłonowe pasożyty, co bywa przyczyną pomyłek podczas diagnostyki endoskopowej [57].

Przetwory bananowe do żywienia dzieci

W badaniach klinicznych przeprowadzonych w krajach rozwiniętych oceniano wpływ bananów, pod postacią dehydratyzowanych przetworów, na rozwój somatyczny dzieci oraz w terapii biegunki [26,45,62]. Stałą obecność dehydratyzowanego puree bananowego w diecie niemowląt zapewniają niektóre modyfikowane mleka, zawierające od 1 do 22% puree bananowego (tab. 2). Dostępne na polskim rynku kaszki typu instant z dodatkiem jednego owocu zawierają przed rozprowadzeniem od 0,3% (Bobovita mleczno-ryżowa z bananami) do 63% (Humana HN z prebiotykiem) puree bananowego (tab. 2). W skład słoiczków z jednoowocową pulpą wchodzi od 68%-70% (Bobovita Owoce - kremowy bananan, Hipp Banany) do 85% nie-dehydratyzowanych bananów (Gerber). Zalecenia odnośnie wieku podawania słoiczkowych przetworów bananów są bardzo zróżnicowane (Hipp i Carrefour bio - po 4 miesiącu życia, Gerber/Nestle i Bobovita Nutricia - po 6 miesiącu życia). Nestle Mleko i Owoce w kartonie, zawierające 5,2% pulpy bananowej, producent rekomenduje dla niemowląt po 4 miesiącu życia.

Jedynym na polskim rynku produktem na bazie bananów specjalnie opracowanym do wczesnej realimentacji chorych z ostrą biegunką [40] w każdym wieku (od 1 miesiąca życia) jest prebiotyczna Humana HN (galaktooligosacharydy /GOS/ oraz naturalnie występujące w bananach ß-fruktany stanowią blisko 4% składu), którą można przygotowywać zarówno w postaci płynnej (posiłek z butelki; 14%) jak i posiłku stałego (kaszka, 30%). Humana HN, zawierająca wśród składników stałych aż 2/3 bananów, stanowi dobrze zbilansowany pokarm i po ustaleniu wskazań przez lekarza może być stosowana do wyłącznego żywienia niemowląt i uzupełniającego żywienia dzieci i osób dorosłych [43]. W USA przez dziesięciolecia w leczeniu biegunki stosowano klasyczną dietę BRAT (banany+ryż+sok jabłkowy+tosty/sucharki) a następnie jej wersję zmodyfikowaną - RABY (ryż+sok jabłkowy+banany+jogurt) [91]. W świetle najnowszych poglądów na leczenie ostrej biegunki (tab.3), cenną modyfikację, zwiększającą gęstość energetyczną i wartość odżywczą posiłku bananowego, stanowi jego wzbogacenie w białko i tłuszcz (Humana HN w postaci kaszki zawiera w 100mL 3,9g białka i 4,3g tłuszczu) [39,43,76]. Rekomendacje dotyczące terapii ostrej biegunki wskazują, że chory z ostrą biegunką może być jak najwcześniej alimentowany dotychczasową swoją dietą [76], jednakże w praktyce sama osoba chora lub jej opiekunowie starają się zazwyczaj wybrać dietę "łagodną", po części zgodną z ich wyobrażeniami o chorobie i potrzebach organizmu zmęczonego częstymi wypróżnieniami. Opieranie diety dziecka z biegunką na bułkach, co często się zdarza w Polsce, nie zapewnia należnej podaży białka oraz może skutkować w przyszłość wyrobieniem niekorzystnego nawyku spożycia białego pieczywa. Zdecydowanie lepsze jest powstanie skojarzenia pomiędzy zdrowieniem a bananami niż ubogobłonnikową bułką kajzerką (wrocławską), do której pieczenia wykorzystuje się tłuszcz cukierniczy o wysokiej (30%) zawartości izomerów w pozycji trans (5 dkg bułka zawiera aż 0,32g izomerów trans) [51].

Dieta bananowo-mleczna może być również wykorzystywana do alimentacji chorych na biegunkę przewlekłą [43,69].

Tabela 1. Wartość odżywcza wybranych świeżych owoców (wg Kunachowicz [54]).

Tabela 2. Zawartość dehydratyzowanych bananów w mlekach i kaszkach owocowych

Tabela 3. Różnice w schematach leczenia biegunki z odwodnieniem (zaadaptowano z Holliday i wsp. [39]).

Piśmiennictwo:

   1. Agostoni C i wsp. Complementary feeding: a commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2008, 46, 99-110
   2. Baumann T. Die Wirkung der Rohobst diät auf den kindlichen Organismus. Karger, Berlin 1936
   3. Bello-Perez LA i wsp. In vitro digestibility of banana starch cookies. Plant Foods Hum Nutr 2004, 59, 79-83
   4. Bezerra JA i wsp. Treatment of infants with acute diarrhea: what's recommended and what's practiced. Pediatrics 1992, 90, 1-4
   5. Blades BL i wsp. Bananas and plantains as a source of provitamin A. Asia Pac J Clin Nutr 2003, 12, S36
   6. Buhrdel F, Scheerschmidt G. Gastrointestinale Allergie gegenüber Bananen in Säuglingsalter. Kinderarztl Prax 1974, 42, 41-43
   7. Caglar E i wsp. Fruit yogurt: any erosive potential regarding teeth? Quintessence Int 2006, 37, 647-651
   8. Cashdan E. Adaptiveness of food learning and food aversions in children. Soc Sci Inf 1998, 37, 613-632
   9. Chatterjee S i wsp. The degree of breath methane production in IBS correlates with the severity of constipation. Am J Gastroenterol 2007, 102, 837-841
  10. Clements ML i wsp. Potassium supplements for oral diarrhoea regimens. Lancet 1980, 2, 854
  11. Conway SP, Ireson A. Acute gastroenterititis in well nourished infants: comparison of four feeding regimens. Arch Dis Child 1989, 64, 87-91
  12. Craig JD. Ripe banana as a complementary feeding in infants. J Pediatr 1938, 13, 239-247
  13. De Jesus SC i wsp. Avalicao de banana-passa obtida de frutos de diferentes genotipos de bananeira. Pesq Agropec Bras 2005, 40, 573-579
  14. De Jong UW i wsp. Aetiological factors in oesophageal cancer in Singapore Chinese. Int J Cancer 1974, 13, 291-303
  15. De Mejia EG, Prisecaru VI. Lectins as bioactive plant proteins: a potential in cancer treatment. Crit Rev Food Sci Nutr 2005, 45, 425-445
  16. De Oliveira JE, Carneiro T. The nutritive value of cow's milk-banana formula for infant feeding. Am J Clin Nutr 1970, 23, 749-753
  17. Deneo-Pellegrini H i wsp. Vegetables, fruits, and risk of colorectal cancer: a case-control study from Urugay. Nutr Cancer 1996,25, 297-304
  18. Duggan C i wsp. The management of acute diarrhea in children: oral rehydratation, maintenance, and nutrtional therapy. MMWR Recomm Rep 1992, 41, 1-20
  19. Ebert KH i wsp. The selenium content of infant food. Z Ernährungswiss 1984, 23, 230-236
  20. Emery EA i wsp. Banana flakes control diarrhea in enterally fed patients. Nutr Clin Pract 1997, 12, 72-75
  21. Englberger L i wsp. Carotenoid and vitamin content of Karat and other Micronesian banana cultivars. Int J Food Sci Nutr 2006, 57, 399-418
  22. European Commission. Commission regulation (EC) No 2257/94 of 16 September 1994 laying down quality standards for bananas. Bruksela, 1994:1-7
  23. Fasolin LH i wsp. Biscoitos produzidos com farinha de banana: avaliacoes quimica, fisica e sensorial. Cienc Tecnol Aliment 2007, 27, 524-529
  24. Fomon SJ i wsp. Iron absorption from infant formula. Pediatr Res 1989,26, 250-254
  25. Fomon SJ i wsp. Recommendation for feeding normal infants. Pediatrics 1979, 63, 52-59
  26. Fries JH i wsp. Dehydrated banana in the dietetic management of diarrheas of infancy. J Pediatr 1950, 37, 367-372
  27. Fries JH i wsp. Studies on the antigenicity of banana, raw and dehydrated. J Allergy 1950, 21, 169-175
  28. Garcia-Moreno C i wsp. Spectrofluorometric determination and thin layer chromatographic identification of serotonin in foods. J Assoc Off Anal Chem 1980, 63, 19-21
  29. Geleijnse JM i wsp. Sodium and potassium intake and risk of cardiovascular events and all-cause mortality: the Rotterdam study. Eur J Epidemiol 2007, 22, 763-770
  30. Giles GG i wsp. Dietary factors and the risk of glioma in adults: results of a case-control study in Melbourne , Australia. Int J Cancer 1994, 59, 357-362
  31. Gloria EC i wsp. Avaliacao proteica de uma nova multimistura com base no milho QPM BR 473. Rev Nutr 2004, 17, 379-385
  32. Gowda NK i wsp. Micronutrient content of certain tropical conventional and unconventional feed resources of Southern India. Trop Anim Health Prod 2004, 36, 77-94
  33. Hainsworth AJ, Gatenbya PA. Oral potassium supplementation in surgical patients. Int J Surg 2008, 6, 287-288
  34. Harvey RA, Theuer RC. Potassium as an index of fruit content in baby food products. Part I. Banana containig and apricot-containing products. J Assoc Off Anal Chem 1991,74, 929-932
  35. Hass SV. The value of the banana in the treatment of celiac disease. Am J Dis Child 1924, 28, 421-431
  36. Helop-Harrison JS, Schwarzacher T. Domestication, genomics and the future for banana. Ann Botany 2007, 100, 1073-1084
  37. Hermansen K i wsp. Influence of ripeness of banana on the blood glucose and insulin response in type 2 diabetic subjects. Diabet Med 1992, 9, 739-743
  38. Hofman T. Nabywanie tolerancji u dzieci z alergią pokarmową IgE-zależną. Przegl Pediatr 2001, 31, 256-259
  39. Holliday MA i wsp. Fluid therapy for children: facts, fashions and questions. Arch Dis Child 2007,92, 546-550
  40. Jakubczyk M i wsp. Leczenie żywieniowe w praktyce pediatrycznej. Pediatr Pol 2008, 83, 390-402
  41. Jang DS i wsp. Constituents of Musa x paradisiaca cultivar with the potential to induce the phase II enzyme, quinone reductase. J Agric Food Chem 2002, 50, 6330-6334
  42. Jansson B. Potassium, sodium, and cancer: a review. J Eviron Pathol Toxicol Oncol 1996, 15, 65-73
  43. Jochum F. Infusionstherapie und Diätetik in der Pädiatrie. Springer, Berlin-Heildeberg 2005
  44. Jonas R. Processed banana ingredients and their applications. Fruit Process 1995, 5, 287-289
  45. Joslin CL i wsp. Banana therapy in the diarrheal disease of infants and children. J Pediatr 1938, 12, 66-70
  46. Juarez-Garcia E i wsp. Composition, digestibility and application in breadmaking of banana flour. Plant Foods Hum Nutr 2006, 61, 131-137
  47. Kaczmarczuk R. Co warto wiedzieć o bananach. Wiad Ziel 2001,43, 16-17
  48. Kagy V, Carreel F. Bananas in New Caledonian Kanak society: their socio-cultural value in relation with their origins. Ethnobot Res Appl 2004, 2, 29-35
  49. Kilaru A i wsp. Community-based nutrition education for improving infant growth in rural Karnataka. Indian Pediatr 2005, 42, 425-432
  50. Knaapila A i wsp. Genetic component of identification, intensity and pleasantness of odours: a Finnish family study. Eur J Hum Genet 2007,15, 596-602
  51. Korzeniowska-Ginter R, Topolewska J. Lipidy w produktach piekarskich. Post Tech Przetw Spoż 2007, 17 (31), 44-46
  52. Krishnan K, Vijayalakshmi NR. Alternations in lipids & lipid peroxidation in rats fed with flavonoid rich fraction of banana (Musa paradisiaca) from high background radiation area. Indian J Med Res 2005, 540-546
  53. Kumar A i wsp. Sweeteners, flavorings, and dyes in antibiotic preparations. Pediatrics 1991, 87, 352-360
  54. Kunachowicz H (red.). Wartość odżywcza produktów i potraw. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001
  55. Kupeli S i wsp. Cerebellar dysfunction caused by procarbazine and consumption of excessive amount of bananas. Pediatr Blood Cancer 2008, 50, 1290
  56. Kwan ML i wsp. Food consumption by children and the risk of childhood acute leukemia. Am J Epidemiol 2004, 160, 1098-1107
  57. Ladas SD i wsp. Banana fibers in colonic mucus may puzzle the endoscopist. Endoscopy 2005, 37, 1261
  58. Lako J i wsp. The glycemic index (GI) and glycemic load (GL) of five commonly consumed foods of the South Pacific. Pac Health Dialog 2004, 11, 47-54
  59. Lee SY i wsp. The relationship between intake of vegetables and fruits and colorectal adenoma-carcinoma sequence. Korean J Gastroenterol 2005, 45, 23-33
  60. Levine SR, Coull BM. Potassium depletion as a risk factor for stroke: will a banana a day keep your stroke away? Neurology 2002, 59, 302-303
  61. Levitt JO. Practical aspects in the management of hypokalemic periodic paralysis. J Transl Med 2008, 6: 18
  62. Linseisen J i wsp. Bananenhaltige Säglinganfangsnährung - Auswirkung auf Stuhlfrequenz, Stuhlkonsistenz und Spuckhäufigkeit. Kinder Jugendheilkunde 1998, 20, 309-312
  63. Machado M i wsp. Alergia ao latex e r banana em criancas com mielomeningocele na cidade do Rio de Janeiro. Rev Assoc Med. Bras 2004, 50, 83-86
  64. Magee EA i wsp. Associations between diet and disease activity in ulcerative colitis patients using a novel method of data analysis. Nutr J 2005, 4, 7
  65. Malik IA. Feeding practices for young Pakistani children: usual diet and diet during diarrhoea. J Diarrhoeal Dis Res 1991, 9, 213-218
  66. Matsuda K i wsp. Effect of dietary administration of bananas on immunocytes in F1 hybrid calves. J Vet Med. Sci 2006, 68, 75-77
  67. Mennella JA, Beauchamp GK. Flavor experinces during formula feeding are related to preferences during childhood. Early Hum Dev 2002, 68, 71-82
  68. Muller-Lissner SA i wsp. The perceived effect of various foods and beverages on stool consistency. Eur J Gastroenterol Hepatol 2005, 17, 109-112
  69. Mustafa R i wsp. Humana HN prebiotik and the biological context in evolution of prolonged enterocolitis. International Congress of Pediatrics, Sibiu 2007
  70. Nogueira JM i wsp. Composition of volatiles of banana cultivars from Madeira Island. Phytochem Anal 2003, 14, 87-89
  71. Nowak-Wegrzyn A i wsp. Food protein-induced enterocolitis syndrome caused by solid food proteins. Pediatrics 2003, 111, 829-835
  72. Nutrition. You can break the diarrhoea circle. Afr Women Health 1993, 1, 28-29
  73. Okoko BJ i wsp. Childhood asthma and fruit consumption. Eur Respir J 2007, 29, 1161-1168
  74. Pettersson J i wsp. The flavoring phytochemical 2-pentanone reduces prostaglandin production and COX-2 expression in colon cancer cells. Biol Pharm Bull 2008, 31, 534
  75. Pollard MA. Potential cariogenicity of starches and fruits as assessed by the plaque sampling method and an intraoral cariogenicity test. Caries Res 1995, 29, 68-74
  76. Provisional Committee on Quality Improvement, Sucommittee on Acute Gastroenterocolitis. American Academy of Pediatrics. Practice parameter: the management of acute gastroenetrocolitis in young children. Pediatrics 1996, 97, 424-435
  77. Pusey AE i wsp. Influence of ecological and social factors on body mass of wild chimpanzees. Int J Primatol 2005,26, 3-31
  78. Rabbani GH i wsp. Green banana and pectin improve small intestinal permeability and reduce fluid loss in Bangladeshi children with persistent diarrhea. Dig Dis Sci 2004, 49, 475-484
  79. Robles-Sanchez M i wsp. Fructos tropicales minimamente procesados: potencial antioxidante y su impacto en la salud. INCI 2007, 32, 227-232
  80. Roczniki Statystyczne. Główny Urząd Statystyczny
  81. Roth-Maier DA i wsp. Availability of vitamin B6 from different food sources. Int J Food Sci Nutr 2002, 53, 171-179
  82. Roth-Maier DA i wsp. Investigations on the intestinal availability of native thiamin in selected foods and feedstuffs. Eur J Nutr 1999, 38, 242-246
  83. Sankaranarayanan R i wsp. A case-control study of diet and lung cancer in Kerala, south India. Int J Cancer 1994, 58, 644-649
  84. Sarkar C i wsp. Effect of banana on cold stress test & peak expiratory flow rate in healthy volunteers. Indian J Med Res 1999, 110, 27-29
  85. Savino F i wsp. Infant nutritional recommendations from pediatricians. Epidemiologic survey of feeding recommendations for the first year of life in Piedmont. Minerva Pediatr 2004, 56, 73-82
  86. Schweitzer M i wsp. Healing spaces: elements of environmental design that make an impact on health. J Altern Complement Med 2004, 10, S71-S83
  87. Segal I i wsp. Fermentation of the carbohydrate of banana (Paradisiaca sapientum) in the human large intestine. Am J Gastroenterol 1993, 88, 420-423
  88. Shamir R i wsp. Management of acute gastroenterocolitis in children in Israel. Pediatrics 1998, 101, 892-894
  89. Sharaf A i wsp. Chemical and biological studies on banana fruit. Z Ernährungswiss 1979,18, 8-15
  90. Shovic AC. Development of a Samoan nutrition exchange list using culturally accepted foods. J Am Diet Assoc 1994, 94, 541-543
  91. Simpson AC i wsp. Acute diarrhea therapy - suboptimal? Pediatrics 1992, 89, 806
  92. Sroka Z, Cisowski W. The anti-ROS activity of various extracts. Adv Clin Exp Med 2005, 14, 423-433
  93. Stern J, Ippoliti C. Management of acute cancer treatment - induced diarrhea. Semin Oncol Nurs 2003, 19, supl.3, 11-16
  94. Stivrins PC, Mintz AA. A comparative study of a banana carbohydrate protein milk versus skim milk in the convalescent diarrhea patient. J Pediatr 1956, 49, 716-718
  95. Sugiura K, Benedict SR. The nutritive value of the banana. J Biol Chem 1918, 20, 171-189
  96. Suruga K i wsp. Synergistic effect on reactive scavenging activity of fermented okara and banan by XYZ sytem. Food Sci Tech Res 2007, 13, 139-144
  97. Tazoe M i wsp. Hyperkalemia and hyperdopaminemia induced by an obsessive eating of banana in an anorexia nervosa adolescent. Brain Dev 2007, 29, 369-372
  98. Thomson CD, Robinson MF. Selenium content of foods consumed in Otago, New Zealand. NZ Med J 1990,103, 130-135
  99. Trachoo N i wsp. Stability of freeze-dried Lactobacillus acidophilus in banana, soybean and pearl barley powders. J Biol Sci 2008, 8, 119-124
 100. Tsen J-H i wsp. Banana puree fermentation by Lactobacillus acidophilus immobilized in Ca-alginate. J Gen Appl Microbiol 2003,49, 357-361
 101. Usha V i wsp. Aortic/glycosaminoglycans alternations in antiatherogenic action of dietary fiber frm unripe banana (Musa paradisiaca). Indian J Med Res 1991, 94, 143-146
 102. Van Loveren C. Ernährung und Prevention von Zähnerkrankungen. Akt Ernähr Med 2006,31,76-80
 103. Vijayakumar S i wsp. Antioxidant activity of banana flavonoids. Fitoterapia 2008, 79, 279-282
 104. Von Meyenbug L i wsp. Banana powder and the fecal flora of infants. J Pediatr 1936, 8, 630-633
 105. Wiryo H, Hakimi M. Implementation of health education, based on ethnographic study, to increase the colostrum and decrease early solid food feeding. Health Educ Behav 2005, 32, 102-112
 106. Wyrwicka W. Social effects on development of food preferences. Acta Neurobiol Exp (Wars) 1993, 53, 485-493
 107. Yin X i wsp. Banana prevents plasma oxidative stress in healthy individuals. Plant Foods Hum Nutr 2008, 63, 71-76
 108. Zblewski Z. Leksykon PRL. Znak, Kraków 2000
 109. Zheng T i wsp. A case-control study of oral cancer in Beijing, Peoples's Republic of China. Associations with nutrient intakes, foods and food groups. Eur J Cancer B Oral Oncol 1993, 29B, 45-55



Ważna informacja od firmy Humana

Najbardziej właściwym i najtańszym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią. Skład mleka matki najlepiej odpowiada potrzebom niemowlęcia, jest najkorzystniejszym i najbardziej bezpiecznym pokarmem, ponieważ zawiera wszystkie niezbędne składniki zapewniające prawidłowy rozwój dziecka oraz jego ochronę przed chorobami. Przygotowanie do karmienia piersią oraz utrzymanie laktacji wymaga od matki stosowania prawidłowej diety w czasie ciąży i po porodzie. Nieuzasadnione dokarmianie dziecka może utrudnić matce ewentualny powrót do karmienia piersią. Podjęcie decyzji o zmianie sposobu żywienia powinno być skonsultowane z lekarzem.


Get the Flash Player to see this player.
Get the Flash Player to see this player.
Get the Flash Player to see this player.