Get the Flash Player to see this player.
Get the Flash Player to see this player.

Praktyczny komentarz do schematu żywienia niemowląt

dr med. Kamil Hozyasz
Klinika Pediatrii, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa

    Żywienie niemowląt jest zagadnieniem zawsze przykuwającym uwagę rodziców i lekarzy praktyków. W tradycyjnej medycynie chińskiej, coraz bardziej fascynującej Europejczyków, już kilkaset lat temu podkreślano znaczenie karmienia piersią przez co najmniej 1-2 lata oraz wprowadzania posiłków uzupełniających w odpowiedniej ilości, rodzaju, kombinacji oraz w ściśle określonym wieku dziecka. Zazwyczaj rekomendowano pierwsze posiłki uzupełniające około 6.-ego miesiąca życia, a jeżeli wcześniej to w małych ilościach. Szczególną uwagę przywiązywano do nie-przekarmiania.

    W Polsce po I wojnie światowej popularyzowano francusko-niemiecki wzorzec „nowoczesnego” żywienia niemowląt – pełne mleko krowie z dodatkiem kaszy manny. Sprzyjał on m.in. przekarmianiu, przeciążaniu nerek sodem i fosforem oraz  rozwojowi niedokrwistości. Na początku lat 80.-tych ubiegłego wieku około 80% polskich niemowląt w drugim miesiącu życia otrzymywało mleko krowie z dodatkiem mąki pszennej. W ostatnim ćwierćwieczu karmienie piersią niemowląt  odzyskało należną mu rangę zarówno z powodu bezpośrednich korzyści (np. mniejsza zapadalność na choroby infekcyjne) jak i odległych skutków prozdrowotnych (np. mniejsze ryzyko otyłości w wieku dorosłym).

W latach 80.-tych XX wieku epidemia celiakii (glutenozależnej choroby trzewnej), w której dla chorych szkodliwe są pokarmy wytwarzane z pszenicy, żyta i jęczmienia, skłoniła do przyjęcia rekomendacji opóźnionego wprowadzania glutenu do diety (od 10 miesiąca życia). W niezmienionej formie utrzymywano je jeszcze w schemacie żywienia zdrowych niemowląt z 2001r.

RELATED

Część wyników badań naukowych z ostatnich lat, dotyczących profilaktyki celiakii, sugeruje, że prawdopodobnie korzystniejsze jest wprowadzanie glutenu do diety pod koniec pierwszego półrocza życia niż od 10 miesiąca życia. Ryzyko uczulenia na pokarm maleje, gdy pierwsze miesiące ekspozycji przypadają jeszcze podczas karmienia piersią.

W 2007r. opracowano nowe zalecenia dotyczące żywienia niemowląt, zaaprobowane przez Konsultanta Krajowego ds. Pediatrii, w których przewiduje się możliwość wprowadzenia glutenu do diety już od 5.-tego miesiąca (a nie-później niż w 6.-tym miesiącu) u niemowląt karmionych piersią i w 6.-tym miesiącu u niemowląt nie-karmionych  piersią.

Aktualne zalecenia (2007r.) zostały przyjęte z nieufnością przez część środowiska pediatrycznego, co spowodowało opublikowanie  wykładni dotyczącej zasadności ich ścisłego wcielania w życie: „...nie mają charakteru nakazowego...Stosowanie zaleceń w praktyce, zależy od wiedzy i przekonania lekarzy, dlatego mają one jedynie pomóc w dokonywaniu właściwego wyboru” . W związku z powyższym udając się do lekarza z niemowlęciem można uzyskać różne wskazówki dotyczące podawania posiłków glutenowych.

Gotowane papki jarzynowe powinno wprowadzać się do diety nie wcześniej niż po ukończeniu 4.-ego miesiąca życia. Nie zmieniły się zalecenia dotyczące podawania soków/papek owocowych (od 5.-ego miesiąca – niemowlęta na mieszankach; od 7.-ego miesiąca – karmione piersią), gotowanego mięsa (od 6.-ego miesiąca – niemowlęta na mieszankach; od 7.-ego miesiąca – karmione piersią) oraz jaj kurzych ( ½  żółtka co drugi dzień od 7-.ego miesiąca; ½ żółtka codziennie w 10.-tym miesiącu i 3-4 całe jaja w ciągu tygodnia w 11.-12.-tym miesiącu).


            

Nowy polski schemat żywienia niemowląt dopuszcza wprowadzanie ryb po 6.-tym miesiącu życia u wszystkich zdrowych niemowląt (dotychczas rekomendowano po 12.-tym miesiącu) oraz po 10.-tym miesiącu mleka modyfikowanego u wszystkich zdrowych niemowląt karmionych piersią (dotychczas rekomendowano tylko nabiał, jak np. twarożek, kefir i jogurt).
          

Choroby alergiczne są jednymi z najczęstszych  problemów zdrowotnych w Polsce. U niemowląt zazwyczaj jest rozpoznawana alergia na pokarmy, jak mleko krowie, jaja, gluten, soja.

Wyłączne karmienie piersią przez pierwsze  miesiące życia niemowlęcia zostało uznane za jeden z najważniejszych sposobów profilaktyki alergii przez WHO i Amerykańską Akademię Pediatrii (AAP). Wskazywano również na celowość stosowania mieszanek hipoalergenowych (tzw. HA, np. Humana HA) w profilaktyce alergii u niemowląt, które nie mogą być karmione piersią.

Dla dzieci z grupy zwiększonego ryzyka rozwoju alergii polecane jest opóźnione wprowadzanie nabiału (po 12.-tym miesiącu), jaj (po 24.-tym miesiącu), orzechów, ryb i owoców morza (po 36.-tym miesiącu).

Inne ważne elementy profilaktyki alergii w okresie niemowlęcym to m.in. unikanie ekspozycji na dym tytoniowy, nie-wprowadzanie posiłków uzupełniających przed ukończeniem 4.-ego miesiąca, dbałość o florę jelitową (poród fizjologiczny, nie-nadużywanie antybiotyków, pokarmy stymulujące wzrost korzystnych bakterii – np. mleko Humana z prebiotykami) oraz nie-przedawkowywanie witaminy D.


Piśmiennictwo:
1.    Amerykańska Akademia Pediatrii. Komitet Żywieniowy. Hipoalergenowe mieszanki dla niemowląt. Pediatrics 2000;106:346-349
2.    Fiocchi A, Assad A, Bahna S, Komitet ds. Niepożądanych Reakcji na Pokarm Amerykańskiego Kolegium Alergii, Astmy i Immunologii. Alergia pokarmowa a wprowadzanie posiłków uzupełniających do diety niemowląt: konsensus. Annals of Allergy Asthma and Immunology 2006;97:10-20
3.    Hozyasz K, Milanowski M. Kiedy i w jaki sposób należy wprowadzać gluten do diety niemowląt? Pediatria Polska 2006;81:706-711
4.    Książyk J, Weker H. Model żywienia niemowląt karmionych piersią i schemat żywienia niemowląt, które nie są karmione piersią. Aktulane (2001) zalecenia Instytutu Matki i Dziecka. Medycyna Praktyczna Pediatria 2002, wyd. specjalne 2: 39-40
5.    Piróg M. W sprawie „Zaleceń dotyczących żywienia zdrowych niemowląt”. Pediatria Polska 2007;82:749
6.    Wjst M. Witamina D skłania ku alergii. Pediatric Allergy and Immunology 2006;17:477-483
7.    Zespół ekspertów powołanych przez Konsultanta Krajowego ds. Pediatrii. Zalecenia dotyczące żywienia zdrowych niemowląt. Pediatria Polska 2007;82:746-748