Get the Flash Player to see this player.
Get the Flash Player to see this player.

Prebiotyki i ich wpływ na układ odpornościowy dziecka

Prebiotyki są to nietrawione przez człowieka składniki żywności, które selektywnie stymulują wzrost lub aktywność bakterii w jelicie grubym, poprawiając w ten sposób stan zdrowia człowieka. Do związków prebiotycznych zalicza się niektóre białka, peptydy, tłuszcze oraz oligo- i polisacharydy.

Skład pokarmu kobiecego starają się odwzorować lekarze, dietetycy i producenci preparatów modyfikowanych, przeznaczonych do żywienia niemowląt. Prebiotyki stanowią ważny jego składnik, ponieważ oddziałują na układ immunologiczny dziecka.

W chwili narodzin dziecka elementy jego układu immunologicznego nie są w pełni wykształcone, o czym świadczy większa podatność niemowląt na choroby infekcyjne w pierwszych latach życia. W związku z tym niemowlęta wymagają specjalnych działań ochronnych i wzmacniających, choć skądinąd pełne dojrzewanie układu odpornościowego wymaga kontaktu z antygenami.

W okresie ciąży ekspozycja na antygeny jest bardzo ograniczona, dojrzewanie immunologiczne następuje więc po porodzie. W czasie porodu skóra, błona śluzowa i jelita noworodka są kolonizowane przez bakterie bytujące w pochwie i na skórze matki. Stanowią one podstawę flory jelitowej noworodka, która pełni ważna rolę w procesie rozwoju jego układu odpornościowego. Bezpośrednio po porodzie stymulują go również liczne substancje immunomodulujące zawarte w pokarmie kobiecym.

RELATED


Zdrowe bakterie i odporność
Bardzo istotnym czynnikiem ochronnym są oligosacharydy, występujące w mleku kobiecym w stężeniu od 0,5 do 1g/100ml. Prebiotyczne oligosacharydy nie są rozkładane przez enzymy trawienne, dzięki temu są obecne w jelicie jako pożywka dla bakterii kwasu mlekowego, takich jak: bifidobakterie i Lactobacillus. Bakterie te korzystnie oddziałują na organizm człowieka, dlatego nazywamy je "zdrowymi bakteriami".

Pokarm kobiecy dzięki unikalnemu składowi oraz florze bakteryjnej pozytywnie wpływa na zdrowie niemowlęcia: wspomaga rozwój korzystnej flory jelitowej, uszczelnia barierę jelitową, utrudnia kolonizację przez bakterie chorobotwórcze, stymuluje tkankę limfatyczną w jelicie (GLAT). U noworodków karmionych pokarmem kobiecym ilość "zdrowych bakterii" gwałtownie wzrasta i stają się one głównym składnikiem mikroflory jelitowej. Prebiotyczne oligosacharydy uszczelniają barierę śluzówkową jelita, powstrzymując bakterie chorobotwórcze przed wnikaniem do krwiobiegu dziecka. Szczelna bariera jelitowa utrudnia też przenikanie alergenów do krwi.

"Zdrowe" bifidobakterie wspomagają produkcję śluzu przez komórki wyścielające ścianę jelita. Ma to szczególne znaczenie u noworodków, których jelitowe mechanizmy obronne są niedostatecznie rozwinięte, co sprzyja częstym infekcjom bakteryjnym. Bakterie jelitowe o właściwościach prebiotycznych wpływają na obniżenie pH jelita, dzięki temu wytwarzane są w nim kwasy organiczne: octowy i mlekowy. Kwaśne środowisko ma znaczenie w hamowaniu wzrostu bakterii patogennych.

Prebiotyczne oligosacharydy wspomagają także rozwój i funkcjonowanie tkanki limfatycznej jelita (GALT), która stanowi ona ok. 2/3 całej tkanki limfatycznej organizmu. "Zdrowe bakterie" poprzez przyłączenie się do komórek jelita wpływają na ich ilość i rozmieszczenie, co również przyczynia się do dojrzewania i regulacji układu immunologicznego.

Niewątpliwie najlepszy
Prebiotyczne oligosacharydy to fizjologiczne składniki mleka kobiecego, mające dobroczynne działanie na układ immunologiczny dziecka. Potwierdzają to liczne badania i obserwacje kliniczne. Dzieci karmione piersią rzadziej chorują z powodu infekcji i innych dysfunkcji układu immunologicznego w porównaniu z niemowlętami karmionymi sztucznie. Dane epidemiologiczne z krajów rozwiniętych i rozwijających się wykazują, że karmienie piersią zapobiega infekcjom pokarmowym i oddechowym. W Szkocji przeprowadzono badanie z udziałem 618 matek z niemowlętami. Wykazało ono, że niemowlęta karmione wyłącznie piersią przez minimum 13 tygodni rzadziej zapadały na infekcje układu pokarmowego i oddechowego, niż karmione preparatami sztucznymi. Odporność utrzymywała się prze cały pierwszy rok życia. Karmienie dzieci pokarmem kobiecym zapobiega rozwojowi alergii skórnej i pokarmowej, także w przypadku dodatniego alergicznego wywiadu rodzinnego. W fińskim badaniu obejmującym dzieci od okresu niemowlęcego do ukończenia 17. r. ż. zaobserwowano, że karmienie piersią zmniejsza częstość alergii skórnych i pokarmowych w 1. i 3. r ż. oraz alergii układu oddechowego u dzieci starszych w porównaniu do tych, którym w niemowlęctwie podawano pokarm oparty na białku mleka krowiego.

Wpływ na mikroflorę jelitową
Obecnie obserwujemy znaczne zainteresowanie możliwością modulowania odpowiedzi immunologicznej poprzez wpływ na mikroflorę jelitową. Wpływ ten można osiągnąć przez podaż probiotyków i prebiotyków.

Probiotyki są to specyficzne szczepy bakteryjne, spożywane albo jako żywe kolonie (np. w jogurtach) albo jako uśpione formy przetrwalnikowe (w tabletkach lub pokarmach), które mogą się przekształcić w jelicie w kolonie aktywne. Probiotyki nie występują naturalnie u niemowląt, nie wykazują też wpływu na całą mikroflorę jelit, jak to jest w przypadku prebiotyków.

Składniki pokarmowe uznawane za prebiotyki nie są trawione przez enzymy trawienne człowieka, stymulują wzrost i aktywność pożądanych bakterii w przewodzie pokarmowym (zwłaszcza bifidobakterii), a produkty ich rozkładu przez bakterie jelitowe obniżają pH treści pokarmowej. Mają znaną i udokumentowaną budowę chemiczną i powinny być łatwe do uzyskania w skali przemysłowej. Najbardziej poznaną grupą substancji prebiotycznych są sacharydy otrzymywane na drodze hydrolizy polisacharydów lub syntezy enzymatycznej. Prebiotyki występują w takich produktach roślinnych, jak karczochy, szparagi, orzechy ziemne, por, cebula, pomidory, banany, a zwłaszcza cykoria.

Mleka z prebiotykami

W trosce o komfort dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym firmy produkujące odżywki doskonalą swoje preparaty, aby jak najbardziej przypominały pokarm kobiecy nie tylko pod względem składu, ale przede wszystkim jego fizjologicznego działania. Rezultatem jest unikalna mieszanka galaktooligosacharydów (GOS) i fruktooligosacharydów (FOS) w stosunku 9:1 (w dawce 0,4-0,8g/100ml), naśladująca działanie oligosacharydów zawartych w pokarmie kobiecym.

Prowadzone przez producentów badania kliniczne wykazały, że zawarte w mlekach prebiotyki modulują profil mikroflory jelitowej podobnie jak pokarm naturalny, selektywnie wpływają na rozwój zdrowych bakterii u wcześniaków, noworodków urodzonych o czasie, starszych niemowląt, a także dzieci na diecie mieszanej. Badania wykazały również, że niemowlęta karmione mlekiem z prebiotykami mają niski pH jelit i wzorzec krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) z dominacją octanu, podczas gdy niemowlęta karmione standardowym pokarmem sztucznym takiego efektu nie wykazywały.

Tak jak wcześniej wspomniałam, jest coraz więcej dowodów, że bifidobakterie i Lactobacillus wzmacniają odporność na szkodliwe bakterie. Wstępne wyniki badań klinicznych odżywek z prebiotykami wykazały wzmocnienie układu odpornościowego dziecka, zmniejszenie częstości atopowego zapalenia skóry u niemowląt (z grupy obciążonej wywiadem rodzinnym).

Żywienie niemowląt preparatami z dodatkiem prebiotyków wpływa korzystnie na rozwój "zdrowych bakterii" w jelicie dzieci, wzmacnia barierę jelitowa, ogranicza kolonizację jelita przez bakterie chorobotwórcze, zapobiega infekcjom i ogranicza alergie. A zatem jest możliwe wzmocnie układu odpornościowego dziecka karmionego preparatami modyfikowanymi.

Mgr Iwona Nadratowska
Asystent ds. promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej
Wojewódzki Specjalistyczny
Szpital Dziecięcy w Olsztynie
Artykuł opublikowany w Magazynie Pielęgniarki i Położnej nr. 6/2006


Ważna informacja od firmy Humana

Najbardziej właściwym i najtańszym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią. Skład mleka matki najlepiej odpowiada potrzebom niemowlęcia, jest najkorzystniejszym i najbardziej bezpiecznym pokarmem, ponieważ zawiera wszystkie niezbędne składniki zapewniające prawidłowy rozwój dziecka oraz jego ochronę przed chorobami. Przygotowanie do karmienia piersią oraz utrzymanie laktacji wymaga od matki stosowania prawidłowej diety w czasie ciąży i po porodzie. Nieuzasadnione dokarmianie dziecka może utrudnić matce ewentualny powrót do karmienia piersią. Podjęcie decyzji o zmianie sposobu żywienia powinno być skonsultowane z lekarzem.