Wymioty u dziecka: co robić i kiedy szukać pomocy?

Wymioty u dziecka są objawem, a nie rozpoznaniem choroby. Często towarzyszą infekcji przewodu pokarmowego, ale mogą mieć też inne przyczyny. Jeśli dziecko jest przytomne, oddycha normalnie i nie ma objawów alarmowych, podawaj mu często małe porcje płynu, najlepiej doustnego płynu nawadniającego (DPN, nazywanego też ORS). Zwracaj uwagę na ilość oddawanego moczu i ogólne samopoczucie. Zielone wymioty, krew, silny ból brzucha, zaburzenia świadomości lub oznaki ciężkiego odwodnienia wymagają pilnej pomocy.

Najpierw oceń, czy potrzebna jest pilna pomoc

Nie czekaj na rozwój sytuacji i szukaj pilnej pomocy medycznej, jeśli dziecko:

• wymiotuje ciemnozieloną treścią lub krwią albo treścią przypominającą fusy z kawy;
• ma silny, stały lub narastający ból brzucha, wzdęty brzuch albo nie może oddać stolca i gazów;
• jest trudne do obudzenia, splątane, wiotkie, ma drgawki lub oddycha z wyraźnym wysiłkiem;
• wymiotuje po urazie głowy;
• mogło połknąć lek, detergent, chemikalia albo inny niebezpieczny przedmiot;
• nie jest w stanie utrzymać nawet małych porcji płynu i staje się coraz słabsze.

W razie ciężkiego stanu, problemów z oddychaniem, utraty przytomności lub drgawek dzwoń pod numer 112 lub 999. Zielony kolor wymiotów u dziecka może wskazywać na problem wymagający pilnej oceny — nie zakładaj, że to tylko skutek pustego żołądka.

Skontaktuj się pilnie z lekarzem także wtedy, gdy dziecko ma objawy odwodnienia, wymioty się powtarzają lub jego stan się pogarsza. Szczególnej ostrożności wymagają niemowlęta, zwłaszcza poniżej 6. miesiąca życia, oraz dzieci z chorobą przewlekłą. U dziecka poniżej 3. miesiąca życia temperatura 38°C lub wyższa wymaga pilnej oceny medycznej.

Jak rozpoznać odwodnienie?

Podczas wymiotów dziecko traci płyny. Ryzyko rośnie, jeśli ma jednocześnie biegunkę lub gorączkę. Obserwuj, czy dziecko:

• oddaje mocz wyraźnie rzadziej niż zwykle; u niemowlęcia sprawdzaj, czy pieluszki są mokre;
• ma suche usta i język, płacze z małą ilością łez lub bez łez;
• jest wyjątkowo senne, osłabione, rozdrażnione albo mniej reaguje na otoczenie;
• ma zapadnięte oczy, chłodne dłonie i stopy lub bladą, marmurkowatą skórę.

Pojedynczy objaw nie pozwala samodzielnie określić stopnia odwodnienia. Liczy się ich nasilenie i zmiana zachowania dziecka. Senność, trudność w obudzeniu, bardzo mała ilość moczu, chłodne kończyny lub brak możliwości napojenia dziecka wymagają szybkiej pomocy medycznej.

Co robić, gdy dziecko wymiotuje?

Podawaj płyn małymi porcjami

Najważniejsze jest stopniowe uzupełnianie płynów. Przy częstych wymiotach lub biegunce wybierz gotowy doustny płyn nawadniający dostępny w aptece. Przygotuj go dokładnie według instrukcji na opakowaniu — nie zmieniaj proporcji proszku i wody ani nie dodawaj cukru czy soku.

Podawaj płyn często, po trochu, łyżeczką, małym kubeczkiem albo strzykawką doustną. Duża ilość wypita naraz może sprowokować kolejne wymioty. Jeśli dziecko zwymiotuje, odczekaj około 10 minut, a potem spróbuj ponownie, wolniej i mniejszymi porcjami. Gdy płyn zostaje w żołądku, stopniowo zwiększaj ilość.

Jeśli dziecko nie chce pić, możesz zaproponować płyn w innej temperaturze albo podawać go łyżeczką. Jeżeli nadal odmawia, wymiotuje po każdej próbie lub pojawiają się objawy odwodnienia, skontaktuj się z lekarzem. Nie próbuj na siłę poić dziecka, które jest senne lub ma zaburzenia świadomości — potrzebuje pilnej oceny.

Dostosuj płyny do wieku i sposobu karmienia

• Dziecko karmione piersią: kontynuuj karmienie; przy gorszej tolerancji proponuj krótsze, częstsze karmienia. Jeśli wymioty są powtarzające się, zapytaj lekarza, czy i jak włączyć DPN.
• Dziecko karmione mlekiem modyfikowanym: nie rozcieńczaj mieszanki. Przy nawracających wymiotach ustal z lekarzem, jak podawać zwykłe karmienie i czy potrzebny jest DPN.
• Starsze dziecko: proponuj DPN lub inne odpowiednie dla wieku, zwykle tolerowane płyny. Przy nasilonych wymiotach i biegunce słodkie napoje nie zastępują DPN.

Nie podawaj jako sposobu na nawodnienie coli, napojów energetycznych ani dużych ilości soków. Mogą zawierać dużo cukru i nie mają składu płynu nawadniającego. Nie przygotowuj domowego roztworu soli i cukru „na oko”.

Jedzenie: nie zmuszaj, ale nie wprowadzaj długiej głodówki

Nie zmuszaj dziecka do jedzenia, kiedy ma nudności. Gdy zaczyna tolerować płyny i ma apetyt, stopniowo wracaj do jego zwykłych, odpowiednich dla wieku posiłków. Nie ma potrzeby przez kilka dni ograniczać diety wyłącznie do sucharków czy kleiku. Jeśli dziecko jest karmione piersią lub mlekiem modyfikowanym, nie odstawiaj karmienia bez uzgodnienia z lekarzem.

Ulewanie czy wymioty?

U niemowlęcia niewielkie, swobodne cofnięcie pokarmu po karmieniu może być ulewaniem. Zwykle nie towarzyszy mu gwałtowne napinanie, a dziecko czuje się dobrze i prawidłowo przybiera na masie. Wymioty są zwykle bardziej gwałtowne i mogą powtarzać się niezależnie od karmienia.

Skonsultuj się z lekarzem, jeśli wymioty są chlustające lub nawracające, dziecko słabo je, nie przybiera na wadze, wygląda na chore albo wymiotuje na zielono lub z krwią. U niemowlęcia nawracających, gwałtownych wymiotów nie należy przypisywać zwykłemu ulewaniu bez oceny medycznej.

Co może być przyczyną wymiotów?

Najczęstszą przyczyną nagłych wymiotów u dzieci jest infekcja przewodu pokarmowego; mogą jej towarzyszyć biegunka, gorączka i ból brzucha. Wymioty mogą też wystąpić przy innych infekcjach, po spożyciu skażonego jedzenia, podczas choroby lokomocyjnej lub jako działanie niepożądane leku. Rzadziej są objawem problemu wymagającego pilnej diagnostyki, takiego jak niedrożność jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego, uraz głowy czy poważna infekcja.

Nie da się ustalić przyczyny wyłącznie na podstawie liczby epizodów ani koloru treści. Zwróć uwagę na objawy towarzyszące, wiek dziecka i to, czy między wymiotami zachowuje się zwyczajnie. Jeśli wymioty nawracają, pojawiają się bez wyraźnej przyczyny albo towarzyszy im pogarszający się stan dziecka, skontaktuj się z lekarzem.

Czego nie robić?

• Nie podawaj leków przeciwwymiotnych ani przeciwbiegunkowych bez zalecenia lekarza. Preparat odpowiedni dla dorosłego może być niebezpieczny dla dziecka.
• Nie wywołuj wymiotów, nawet jeśli podejrzewasz zatrucie. Przy możliwym połknięciu leku lub chemikaliów dzwoń po pilną pomoc i zachowaj opakowanie substancji, jeśli jest dostępne.
• Nie podawaj dużych ilości płynu naraz i nie zmuszaj dziecka do jedzenia.
• Nie rozcieńczaj mleka modyfikowanego ani nie zastępuj DPN słodkimi napojami.

Jak obserwować dziecko w domu?

Zapisuj, kiedy wystąpiły wymioty, czy dziecko ma biegunkę lub gorączkę, ile mniej więcej wypiło i kiedy ostatnio oddało mocz. Zwracaj uwagę, czy jest kontaktowe i czy objawy słabną, czy narastają. Te informacje pomogą podczas rozmowy z lekarzem.

Jeśli stan dziecka nie poprawia się, wymioty trwają lub nawracają, dziecko nie chce pić albo pojawi się którykolwiek z objawów alarmowych, skontaktuj się z lekarzem. Przy ciężkim stanie nie czekaj na wizytę w przychodni — wezwij pomoc ratunkową.